TÜRK KÜLTÜRÜNDE GERÇEK DIŞI KUŞLAR 1

Eklenme Tarihi: 26.06.2016 10:21:21 - Güncellenme Tarihi: 03.07.2020 23:39:53

ANKA KUŞU (Simurg-u Anka/Zümrüdü Anka/Konrul/Tuğrul)

Mitolojiye en çok da Türk Mitolojisi? ne olan ilgimden dolayı bu anlamda oldukça fazla araştırma yapmaya çalışıyorum. Elime geçen kaynakları, başka kaynaklar ile karşılaştırıyor ve yapılmış tüm çalışmaları öğrenmeye ve arşivlemeye özen gösteriyorum.

Uzun süredir ilgimi çeken konulardan birisi Türk Kültürü?nde yer alan gerçek dışı kuş figürleri. Bu hafta içlerinde en çok bilinen ve birden fazla hikayesi bulunan Anka kuşundan bahsedeceğim.

Dünyada birçok ulusun mitlerine konu edinmiş olan Anka kuşu farklı isimlerle anılmaktadır. Genel olarak  Anka kuşunda otuz kuşun rengi ,büyüklüğü ve özellikleri olduğuna inanılmaktadır. Türk halk kültüründe renginin yeşil olduğuna dair inanışlardan dolayı Zümrüdüanka olarak da bilinmektedir.

Birçok kültürde anlatılan efsanelere göre bu kuş Kaf Dağı?nın tepesinde yaşamaktadır. Çok büyük bir vücuda ve rengarenk kanatlara sahiptir. Bazı efsanelerde tüylerinin iyileştiri gücü olduğundan bahsedilmektedir. Anka kuşunun ateşten ve güneşten yaratıldığına inanılır.

Anka kuşunun Türk İslam sanatında tasviri iki şekildedir. Birincisi koruyucu ruh özelliklerini taşıyarak, iyilik timsali, kahramanların koruyucusu kimliğindedir. İkincisinde ise kötülüklerin temsilcisidir. Firdevsi?nin Şahname?sinde Simurg iyi özellikleriyle yer alır. Zal bir bebek olmasına karşın yaşlı bir çocuk olarak doğar.

Bunun üzerine babası Sam onu istemez ve adamlarına bebeği saraydan göndermelerini ister. Sam?ın adamları bebeği alarak Elburz dağına bırakırlar. Bu dağda yaşayan Simurg?un yavruları acıkınca yuvasından çıkar, bu sırada Zal bebeği görür. Onu da yuvasına getirerek büyütür. Bir gece Sam rüyasında oğlunu görür. Elburz dağına gelerek Simurg?a teşekkür eder ve oğlunu alır. ( Alsan, 2005, s. 95)

Türk ve dünya sanatındaki yerinden ayrı olarak  İslamiyet sonrası dönemde Anka kuşu tasavvufi bir sembol olarak ayrıca şu şekilde anlamlandırılmıştır : ?Kainatta tek bir yaratıcı vardır, tüm her şey ona aittir ve ondan izler taşımaktadır. Tüm canlılar için ölüm diye bir son vardır. Fakat tıpkı Anka?nın küllerinden yeniden doğduğu gibi ölümün ardından sonsuz bir yaşam aralanacaktır.

Tasavvufî düşüncede âlem ve tüm eşya, kendilerine mahsus hakiki varlıkları olmayan, sadece hebadan suret bulmuş görüntülerden ibarettirler. ?İbn Arabî âlemin maddi varlığına heba, heyula, Anka gibi isimler verir. Çünkü ona göre bu âlemin tıpkı Anka gibi ismi var cismi yok. Veya âlem Anka gibi bir bakıma var, bir bakıma yok. Hem var, hem yok  veya ne var ne de yok.? tur ( Güler, 2014, s.69)

Son olarak  Anka kuşu minyatürlerde, çeşitli seramik formlarda , kadehlerde, çini desenlerinde, kilimlerde ,dokuma kumaşlarda ve ,mozaiklerde olmak üzere birçok alanda sıklıkla kullanılan bir semboldür. Özellikle bebek Zal ile birlikte ele alınan kompozisyonlar da ve minyatürlerde insan ve güneş sembolleri ile birlikte ele alınmıştır. Genellikle ateş ve alevler içinde resmedilmiştir. 

Kaynakça
Alsan, Ş. (2005). Türk mimari süsleme sanatlarında mitolojik kaynaklı hayvan figürleri. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul.
Güler, Z. (2014). Şeyh Galib Destanın?da Simurg Sembolü. https://www.jila.net/makaleler sayfasından erişilmiştir.

Didar Ezgi Özdağ
deozdag@gmail.com

https://www.enpolitik.com/kose-yazisi/277/turk-kulturunde-gercek-disi-kuslar-1

Sizin Yorumunuz:

*
*

Yorumlar

ALİ ÇOLAK
27.06.2016 10:48
GÜZEL BİR YAZI OLMUŞ...ELLERİNİZE SAĞLIK..
ALİ ÇOLAK
30.06.2016 17:44
Sayın Özdağ.. Farklı konular içeren makale ve yazılarınızın devamını diler , saygılar sunarım..

Diğer Yazılar

17.12.2018 Bir bilinmeyen 'Rüyalar, rüyalarımız'
20.10.2018 Güle Güle Büyük Usta ?Ara Güler?
24.09.2018 Ressam ve yazar ?Can Göknil?
07.08.2018 Sanatta ?Koku? kavramı
01.07.2018 Oğuz Kaan ?Türklük Duası?
25.05.2018 Zümrüd-ü Anka: Küllerinden yeniden doğmak
13.05.2018 ?Art Brut" Çemberin dışında kalanların sanatı
15.04.2018 Frida Kahlo -2
25.03.2018 Frida Kahlo - 1
11.03.2018 Türk Mitolojisinde Al Ana /Karısı (Albastı/Albiz)
25.02.2018 Çağdaş Sanatın Dev İsmi: Anish Kapoor ve Bulut Geçit İsimli Eseri
14.02.2018 Sanatta bir dahi ?Salvador Dali?
04.02.2018 Cengiz Aytmatov ?Cemile?
24.01.2018 Vincent Van Gogh: Theo'ya Maktuplar
14.01.2018 TÜRK GELENEĞİNDE KUKLA VE KUKLA OYUNLARI
07.01.2018 KURTLARLA KOŞAN KADINLAR: VAHŞİ KADIN ARKETİPİNE DAİR MİT VE ÖYKÜLER
24.12.2017 ATSIZ ?RUHLARIMIZ BULUŞUR ELBET TANRIDAĞINDA?
09.12.2017 ÇOCUKLAR İÇİN KİTAP ÖNERİLERİ
26.11.2017 İMGE VE İMGELEM OLGUSU
18.11.2017 ?SANATTA KORKU TEMASI BAĞLAMINDA OTTO RAPP
04.11.2017 YARATICILIĞIN KARŞILIĞI ?PATRİCİA PİCCİNİNİ?
21.10.2017 YAYOİ KUSAMA: HALİSİNASYONLARDAN SANAT ESERLERİNE
14.10.2017 DEĞERLER EĞİTİMİ
01.10.2017 RUHA DOKUNAN BİR RESSAM: MODİGLİANİ
23.09.2017 ŞAMANİZM VE ŞAMAN AYİNLERİ
10.09.2017 NARSİSİZM ?Günümüz Hastalığı?
27.08.2017 YENİDEN DOĞUŞ: RÖNESANS
19.08.2017 PERFORMANS SANATI VE BEDENİNİ SANAT NESNESİNE DÖNÜŞTÜREN ?ORLAN?
06.08.2017 KUTADGU BİLİG ?DEN NOTLAR
30.07.2017 HERKES İÇİN YARATICI DRAMA EĞİTİMİ
16.07.2017 ESKİ TÜRKLER?DE EN ÜSTÜN TANRI ?ÜLGEN?
02.07.2017 SANATSAL YARATICILIK NEDİR?
25.06.2017 TARİHTE CADILAR VE CADICILIK
11.06.2017 ŞİZOFRENİ VE SANAT ÜZERİNE
03.06.2017 KOKUSU, ANLAMI VE BİÇİMİ İLE YEGANE BİR ÇİÇEK ?GÜL?
20.05.2017 RESSAM, YAZAR VE ŞAİR ?BEDRİ RAHMİ EYÜBOĞLU?
06.05.2017 CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK KADIN RESSAMLARINDAN: MİHRİ MÜŞFİK HANIM
28.04.2017 TANRI TÜRK?E YAR OLSUN
16.04.2017 TÜRK MİTOLOJİSİNDE SU KÜLTÜ
02.04.2017 SREBRENİTSA: ÖLÜM ÇİÇEKLERİ VE MAVİ KELEBEKLER
26.03.2017 DANTE VE CEHENNEM KAVRAMI
12.03.2017 ÇOCUKLARINI YİYEN SATÜRN
05.03.2017 FRANCİSCO GOYA?NIN KARANLIK RESİMLERİ VE SESSİZ DÜNYASI
26.02.2017 YARATILIŞ EFSANESİNDEN, TÜRK KÜLTÜRÜNE ? ELMA ?
19.02.2017 İnsan Yüzünü Okuyabilmek: PORTRELER
12.02.2017 BENİ HOR GÖRME KARDEŞİM ?AŞIK VEYSEL RUHU?
05.02.2017 ALP KADINLAR
29.01.2017 TÜRK KÜLTÜRÜNDE ORMAN KÜLTÜ
22.01.2017 BİR ÇOCUKLUK GELENEĞİ ?KİLDEN OYUNCAKLAR?
08.01.2017 DÜNYA KÖTÜ, SANAT GÜZEL
01.01.2017 'Eski Türklerde "GÖK TANRI" İnancı
25.12.2016 YAŞAM BOYU ÖĞRENME
11.12.2016 ANKARANIN YENİ ÇAĞDAŞ SANAT MEKANI: CERMODERN
04.12.2016 GELENEKSEL TÜRK EBRU SANATI VE FELSEFESİ
27.11.2016 GİZEMLİ VE SIRADIŞI BİR RESSAM ?MEHMED SİYAH KALEM?
20.11.2016 TÜRKLERDE KURT SİMGESİ
13.11.2016 ÇOCUK RESİMLERİNİ OKUYABİLMEK
06.11.2016 SANATLA TERAPİ
30.10.2016 TÜRK MİTOLOJİSİNDE UMAY ANA
23.10.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE ÖLÜM KAVRAMI VE RİTÜELLERİ
16.10.2016 ANTONİ GAUDİ?NİN FANTASTİK YAPILARI
09.10.2016 MİTOLOJİ?DE KARGA KAVRAMI
02.10.2016 RODİN?İN GÖLGESİNDE BİR KADIN SANATÇI ?CAMİLLE CLAUDEL?
25.09.2016 AUGUST RODİN VE DÜŞÜNEN ADAM HEYKELİ
18.09.2016 PİCASSO VE KÜBİZM
11.09.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE ?HAYAT AĞACI?
04.09.2016 SANAT VE MEKAN
28.08.2016 NAZAR İNANCI
21.08.2016 SALVADOR DALİ?Yİ ANLAMAK
13.08.2016 GÜZELLİĞİN ZITTI : ?ÇİRKİNLİK? KAVRAMI ÜZERİNE
06.08.2016 SANAT EĞİTİMİNİN ÖNEMİ
31.07.2016 TARİH BOYUNCA ?AYNA?
23.07.2016 ACI, CESARET ,YARATICILIK VE FRİDA KAHLO
16.07.2016 ANADOLUDA ŞAHMERAN İNANCI
10.07.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE GERÇEK DIŞI KUŞLAR 3-4
03.07.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE GERÇEK DIŞI KUŞLAR 2
26.06.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE GERÇEK DIŞI KUŞLAR 1
19.06.2016 ÇOK KEYİFLİ, BOL SÜRPRİZLİ BİR KİTAP ÖNERİSİ
12.06.2016 BIRAKIN ''SANAT'' SİZE DOKUNSUN