Şeker ve Tatlandırıcılar Sektörü

Eklenme Tarihi: 27.03.2018 05:59:13 - Güncellenme Tarihi: 09.08.2020 10:47:21
Zaman zaman olduğu gibi son günlerde yine tatlandırıcılar ve nişasta bazlı şeker konusu üzerinde önemli tartışmalar yapılmaktadır. Daha önceleri şeker konusu daha çok toplum sağlığından kaynaklı gündeme gelirken, bu kez şeker fabrikalarının özelleştirilmesi konusuyla bağlantılı olarak gündeme geldi.  Tartışmalar şekerin ekonomi, küresel rekabet, tarım üreticileri ve ailesi, istihdam, toplum ve insan sağlığı gibi her alandaki önemi bakımından ele alınmaya başladı. Tabii doğru bir gündem ve doğru bir konu! Lakin sağlık boyutu toplumsal olarak hayati önem arz ediyor ve bu nedenle özellikle nişasta bazlı şeker, tatlandırıcılar ve yeni kuşak doğal tatlandırıcılar daha uzun süre güncemde olacak görünüyor. Okumakta olduğunuz bu yazı geçmişte bir yazımıza konu ettiğimiz tadlandırıcılar ticareti ve insan ve toplum sağlığı üzerine olası etkilerini tartıştığımız yazımız üzerine yapılandırılmış olup, son günlerdeki tartışmalara bir ölçüde açıklık getirmeyi hedeflemektedir. 
 
Dünya şeker üretim ve ticaretine bakıldığında; toplam şeker pazarında şeker üretiminin payı %82 iken kalan %18?lik bölüm diğer tatlandırıcılara aittir. Bunun %9?u yüksek yoğunluklu tatlandırıcılardan diğer %9?u ise yüksek fruktozlu mısır şurubundan(NBŞ/HFCS)  oluşmaktadır. Tatlandırıcılar ise sırasıyla aspartam(%31), suklaroz(%23), sakkarin(%21), stevia(%4) ve diğerleri sıralanmaktadır. Küresel tatlandırıcı pazarında yıllık artış hızı %5,5 gibi önemli bir değerdedir. 2007 yılında Amerika?da yıllık tatlandırıcı pazarı 5 milyar dolar iken  dünya pazarı 5,5 milyar dolar olup, 2015 yılı için dünya tatlandırıcı pazarı 8,2 milyar dolar olarak tahmin edilmiştir(GLG,2011).  Aynı şekilde yapılan projeksiyona göre küresel düşük kalorili tatlandırıcı pazarının 2025 yılında 11.4 milyar dolar değerine ulaşması beklenmektedir (FDRL,2015). Görüldüğü sektör nüfus artışı ve tercihlerle ilişkili olarak büyümeye devam etmektedir.
 
Türkiye?de Durum ve Şeker Fabrikalarının Özelleştirilmesi!
Toplum için zorunlu gıda maddelerinin üretimi, üretimde sürdürülebilirliğin ve kendine yeterliliğin sağlanması tarım sektörünü stratejik bir alan haline getiren temel ögelerden biri olarak ortadadır. 
Türkiye 2001 yılında yaşadığı toplumsal etkileri çok büyük olan ekonomik kriz sonrası Uluslarası Para Fonu(IMF) ile nişasta bazlı şeker gündeme gelmiş ve sonrasında hemen tüm sektörler için özelleştirme konusu gündemde hep yer almıştı. Esasen konuyla ilgili olarak yapılan düzenlemeler ve açıklamalar, kamuoyunun hassasiyetlerinin ötesinde ülkenin stratejik çıkarlarını korumak bakımından önemli noktaya gelmiştir. 
Şeker konusu görüldüğü gibi yeni değildir; 4 nisan 2001 tarihinde çıkarılan Şeker Kanunu ?yurt içi talebin yurt içi üretimle karşılanmasına ve gerektiğinde ihracata yönelik olarak Türkiye?de şeker rejimini, şeker üretimindeki usul ve esaslar ile fiyatlandırma, pazarlama şart ve yöntemlerini düzenlemek? üzere çıkarılmıştır. Buradaki şeker kavramı ?Beyaz şeker (standart, rafine küp ve kristal şeker), yarı beyaz şeker, rafine şeker, ham şeker ve kahverengi şeker olarak sınıflandırılan, pancar veya kamıştan üretilen kristallendirilmiş sakaroz ile nişasta kökenli izoglukoz, likid ya da kurutulmuş halde glukoz şurubu, sakaroz veya invert şeker veya her ikisinin karışımının suda çözünmesinden meydana gelen şeker çözeltisi ve invert şeker şurubu ile inülin şurubunu,? yani doğal ve kimyasal içerikli tüm ürünleri kapsamaktadır. Burada C Şekeri yani yurt içi tüketim ihtiyacını karşılamak üzere üretilen ve stokta bulundurulması gereken /A ve B Kotası) dışında üretilen ve miktar  yurt içinde pazarlanamayan şeker ile işlenmek üzere ihraç kaydıyla temin edilen ham ve beyaz şeker konusu önemlidir. Yine Kanuna göre; ?Şeker üretimi ve arzında istikrarı sağlamak amacıyla pazarlanacak şeker miktarı, sakaroz kökenli ve diğer şekerler için ayrı ayrı olmak üzere şeker türlerine göre, gerektiğinde dönemsel olarak kotalar ile belirlenir. Nişasta kökenli şekerler için belirlenecek toplam A kotası, ülke toplam A kotasının % 10?unu geçemez. Bakanlar Kurulu bu oranı, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının görüşünü alarak % 50?sine kadar artırmaya, % 50?sine kadar eksiltmeye yetkilidir.? denilmiştir.  Dolayısıyla Bakanlık kotaların tespiti, iptal ve transferleri hakkında kararlar almak ve uygulamakla yetkilendirilmiştir.
 
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı?nın 14 şeker fabrikasının özelleştirilmesine yönelik başlattığı tartışma süreci kamuoyunun  örneğin sektörde istihdam edilenlerin, çalışanların işlerine devam etmesi teminatı ve taahhütü, yine fabrikaların kapanmasının önlenmesine yönelik tedbirler ile pancar üreticisinin mağdur edilmeyecek olması ve ayrıca Nişasta bazlı şeker(NBŞ) kotasının artacağı beklentisinin ortadan kalkması (15 Mart 2018 tarihinde Hükümetin teklifiyle 4634 sayılı Şeker Kanunu 3. maddesinde yer alan nişasta bazlı şeker kotasının ülke toplam kotasının(A) %10?dan %5?e düşürülmesi kabul edilmiştir.) gibi belli başlı gelişmeler çeşitli kaygıları ortadan kaldırmıştır.  Ayrıca özelleştirilecek şirketlerin üretime devamı yönünde alınan karar yanında, özelleştirme sonrası tahsis edilen üretim kotasını 5 yıl süreyle tamamlayamamaları (eksik üretim yapılması) durumunda, eksik kapasite kadar üretim izninin Türkiye Şeker Fabrikalarına verilecek olması arz güvenliğini sağlamak bakımından önemli olmuştur. 
Yine konuyla ilgili olarak kamu yöneticilerinde var olan duyarlılığın Türkiye?nin bu alanda doğru politikalar üretmeye devam etmesine ve sektörün gelişmesine katkıda bulunacağı söylenebilir.
 
Özellikle sağlık bakımından kamudaki bilincin ve duyarlılığın somut bir göstergesi olarak Sağlık Bakanlığı?nın 12 Mart 2018 tarihli ?Nişasta Bazlı Şekerlerin (NBŞ) Sağlığa Etkileri? Hakkında yayınladığı Bilim Kurulu Raporu gösterilebilir.  İlgi raporda kamuoyu ile paylaşılan konular aşağıda verilmiş olup, son derece önemli saptamalar yer almıştır.  Buna göre Bilim Kurulu tarafından geliştirilen ve toplum sağlığı bakımından bir bakıma yol haritası olarak kabul edilebilecek öneriler şöyledir:
? Her türlü şeker tüketiminin azaltılması için gerekli tüm tedbirlerin alınması (sübvansiyonların gözden geçirilmesi, vergilendirme, bilgilendirme ve farkındalık girişimleri vb.),
? NBŞ kotasının (üretiminin) artırılmaması ve gıdalarda kullanımının sınırlandırılarak sıkı denetiminin sağlanması,
? Yiyecek ve içecek etiketleri üzerindeki şeker içeriğinin, elde ediliş kaynağı ve früktoz oranı belirtilmek suretiyle Türk Gıda Kodeksi şeker tebliğine uygun şekilde  ?şeker?, ?glikoz şurubu?, ?yüksek früktozmısır  şurubu?, ?invert şeker? vb şeklinde açık olarak yazılmasının sağlanması,
? Sağlıklı beslenmenin teşvik edilmesi çalışmaları kapsamında; endüstri tarafından reformülasyon yapılarak, yüksek fruktozlu mısır şurubu kullanım miktarının asgari düzeye indirilmesine destek olunması,
? Toplumumuzda şeker tüketiminin azaltılması için tüketicinin bilgilendirilmesi, tüm topluma bebeklik ve çocukluk çağından itibaren sağlıklı beslenme kültürünün tesis edilmesi konusunda dengeli beslenme politikaların geliştirilmesi,
? Sağlık Bakanlığı?nın koordinatörlüğünde ilgili tüm sektörlerle ve kamu kuruluşlarıyla işbirliğinin sağlanması gerekmektedir.
Sonuç itibariyle; Türkiye kısa, orta ve uzun vadeli stratejiler geliştirmek yönünde çalışmaktadır. Bu süreçte genel olarak şeker tüketimini azaltıcı eğitim ve yayım çalışmalarıyla toplum bilincinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yaparken, diğer taraftan eşzamanlı olarak pancar şekeri üretimindeki gücünü sürdürülebilir kılmak ve insan sağlığına zararı olmayan doğal tatlandırıcılara yönelmek yönünde biryol  takip etmek durumundadır. Bu kapsamda şeker ve tatlandırıcı sektörü ve kullanımı insan sağlığı ve toplumsal kalkınma bakımından izlenecek yöntem ve politikalarla ilişkili olarak hem fırsat hem de tehdit olma potansiyeline sahiptir. Süreci dikkatle ve kararlılıkla okumak ve yönetmek ülkemiz ve insanımız için önemli yararlar sağlayacaktır. 
https://www.enpolitik.com/kose-yazisi/2098/seker-ve-tatlandiricilar-sektoru

Sizin Yorumunuz:

*
*

Diğer Yazılar

14.06.2020 BM ve Temel İnsani Haklar! (6)
13.06.2020 BM’nin Gücü Açlıkla Sınanıyor! (5)
12.06.2020 Kovid-19 BM’de Değişimin Habercisi mi? (4)
11.06.2020 "Kovid-19 BM’de Değişiminin Habercisi mi?” (3)
08.06.2020 BM’nin Gücü Sağlıkla Sınanıyor! (2)
07.06.2020 Kovid-19, BM’de Değişimin Habercisi mi? (1)
27.04.2020 Buğday Üzerinden Yorumlar (3)
26.04.2020 Buğday Raporu ve Arz Güvenliği (2)
25.04.2020 Beklediğim “Buğday Raporu” Geldi! (1)
17.04.2020 Prof.Dr. Niddersan Acoh’un Salgın Hastalık Analizi! (1)
13.04.2020 Koranavirüs Tarım Sektörü için Tehdit mi?
06.04.2020 Tarımsal  Mafya (2)
05.04.2020 Tarımsal Mafya (1)
24.03.2020 Kötünün kötüsü korona mı?
15.03.2020 Bilgelik Çağı
09.03.2020 Gençlerin Tarım İlgisi!
28.02.2020 Üçüncü Tarım Orman Şûrası
21.02.2020 İkinci Tarım Şurası ile AB Müzakere Süreci
20.02.2020 İkinci Tarım Şurası
12.02.2020 Birinci Tarım Şurası ve Öncesi
20.01.2020 Bir yenilgi biçimi: 'Daha iyisini yapamam!'
16.01.2020 Uluslararası Antalya Kongresi
14.01.2020 Dijital Dönüşüm Süreci ve Yükseköğretim
22.12.2019 Dünya Tarım Gazetecileri ve Antalya Forumu
07.11.2019 Çelik Metreli Belediye Başkanı - 5
06.11.2019 Trafikte görmezden gelinen gerçekler - 4
16.10.2019 Trafikte kural tanımazlığın anatomisi -3
25.09.2019 'Ben trafiğe karşıyım!' Trafikte insan, kurum ve mevzuat -2
10.09.2019 Trafikte insan, kurum ve mevzuat -1-
21.08.2019 Tarımda Modernizasyon: Teknoloji ve İnsan
08.08.2019 Tarımda Modernizasyon: Teknoloji ve İnsan
31.07.2019 Kaplıca Kültürü ve Termal Turizm Ekonomisi
14.07.2019 Bilge Ülke Türkiye
04.07.2019 'Gelin Kardeş Olalım!'
25.06.2019 AB?de Tarım ve Sosyal Politika Eşgüdümü
23.06.2019 Altın Susam?in Markalaşma Potansiyeli
10.06.2019 Samimiyet Testi ve Toplumsal Refah!
25.05.2019 Osmanlı?nın Afrika?da Kadim İzleri
05.05.2019 Türkiye?nin Alternatif Turizm Şansı
13.04.2019 Antalya'nın Dördüncü T'si Teknoloji
10.04.2019 Sanayi ve Tarım Politikalarında eş güdüm ihtiyacı
07.04.2019 On beş mart 2019?a dair?
27.03.2019 Halkın feraseti ve beka meselesi!
11.03.2019 İstanbul?un ya da Antalya?nın vefası!
26.02.2019 Kavramlar üzerinden kutuplaşmak!
17.02.2019 Markalaşma ve bir başarı hikayesi!
09.02.2019 Türkiye markası ve zihinsel eşik!
31.01.2019 Eyvah! Saman ithal ediyoruz, tarım sektörü battı
18.01.2019 Rauf Denktaş Stratejik Araştırmalar Enstitüsü
29.12.2018 Akıllı teknolojiler ve tarım 4.0
15.12.2018 Türkiye'nin marka şehir vizyonu
11.12.2018 Türkiye?nin turizm stratejisi ve sosyal politika işlevi
05.12.2018 Türkiye su zengini mi?
30.11.2018 2019 Türkiye ve dünyada Çorum yılı!
11.11.2018 Ulusal ekonomiler ve küresel şirketler
29.10.2018 Türkiye Gemisi 29 Ekimde limanda!
26.10.2018 Araştıma ve Geliştirme Politikaları
13.10.2018 Astronot yada çiftçi olmak!
03.10.2018 Halep?te bilim, savaş, medeniyet!
26.09.2018 İnsan ömrü 280 yıl!
19.09.2018 Pakdemirli ve tarım üzerine
11.09.2018 Kötüyü bertaraf etme reçetesi
06.09.2018 Küresel ısınma insanlık için tehdit mi??
31.08.2018 Dünya Peynir Şampiyonlar Ligi
27.08.2018 Süt sektörü ve peynir vizyonu
16.08.2018 Kaos tellalları!
10.08.2018 Bedirhan bebek!
04.08.2018 Uzman Bilgi ve Tarım Danışmanlığı ?
19.07.2018 Niyet Halis ya akibet!
12.07.2018 Acının günü!
01.07.2018 Prof.Dr. Tauf Nigzes
23.06.2018 Kent kültürü ve beyin göçü!
21.06.2018 İki seçenek var!
13.06.2018 'Komşu anneye bir kap yemek götürmek!'
12.06.2018 Kent kültürü ve beyin göçü!
30.05.2018 Gezide kaybolmak!
24.05.2018 Antalya?nın bir 'Güzel Ada'sı ?
20.05.2018 Bir Osmanlı güzeli ?Cumalıkızık?
18.05.2018 Üniversite ve yerel dinamikler-2
17.05.2018 Üniversitenin sinerjik etkisi
10.05.2018 Halkın vizyonu ve koltuk kapmaca!
02.05.2018 Başkanlığın götüreceği süreç!
28.04.2018 Zihin Kestiren Sistemler
19.04.2018 Kırın örtülü zenginliği
05.04.2018 Marka Olmak yada Olmamak!
28.03.2018 Yeni kuşak tatlandırıcılar - 2
27.03.2018 Şeker ve Tatlandırıcılar Sektörü
15.03.2018 Hakikaten ?Ne işimiz var Afrin?de!?
05.03.2018 Müttefiğe Zeytin Dalı!
30.12.2017 BİLİMİN IŞIK ETKİSİ!
24.12.2017 KENDİNE YABANCI!
20.11.2017 BEDBAHT İNSAN TİPOLOJİSİ
27.09.2017 DİL BAYRAMI; MİLLÎ EĞİTİM ve ENGRİ BÖRDS
17.09.2017 ÜNİVERSİTENİN TOPLUMSAL ROLÜ !
11.09.2017 İYİLERİN ZİRVE ÇAĞI
30.08.2017 30 AĞUSTOS: ?BİR OLMAK, VAR OLMAK !?
27.08.2017 TARIM CİDDİ BİR İŞTİR, ROMANTİZMİ KALDIRMAZ
12.08.2017 MEDYA'NIN MEDYASI! Ya da MEDYA?NIN MEDYAN?I OLMAK!
01.08.2017 ÂKİL İNSAN OLMAK!
23.07.2017 Türkiye Haklı !
28.06.2017 DUYGUSAL TEKNOLOJİ!
23.05.2017 HER YÜZYILDA YENİ BİR ENERJİ!
26.01.2017 BAŞKANLIĞA GÖTÜREN SÜREÇ!
28.12.2016 KARANLIKTAN DİRİLİŞE-2
25.12.2016 KARANLIKTAN DİRİLİŞE-1