Öne Çıkanlar Günlük can kaybı pankart silah gözaltı Dünya

Çin'in hedefinde Uygur Türkü imamlar var

Çin'in Doğu Türkistan'daki Uygur Türkleri üzerinde uyguladığı insanlık dışı politikalar tüm dünyanın gündeminde. Birçok ülke Çin'in politikalarını soykırım olarak tanırken Türkiye ve birçok İslam ülkesi henüz bir adım atmış değil. Öte yandan Doğu Türkistan'daki Çin zulmü araştırmalarla da her geçen gün kanıtlanıyor.

18 BİN DİN İNSANI YA GÖZALTINA YA DA GÖZALTINDAN SONRA ÖLDÜ

Uygur İnsan Hakları Örgütü (UHRP) tarafından hazırlanan raporda, 18 din insanının ya gözaltında ya da gözaltına alındıktan hemen sonra öldüğü belirtiliyor. Özgürlükleri ellerinden alınan bu imamlara, 'radikal görüşler yaydıkları', 'düzeni bozacak şekilde kalabalıkları bir araya getirdikleri', 'ayrılıkçı düşünceleri kışkırtmak' gibi kapsamı geniş suçlamalar getirildi.

Aile üyelerinin aktardığına göre ise, bu din insanlarının asıl suçları, vaaz vermek, dua gruplarına önderlik etmek, aslında imamlık faaliyeti yapmalarıydı.

UHRP örgütü toplamda 1046 Müslüman din insanının yaşadıklarını ortaya çıkarmaya çalıştı. Çoğu Uygur kökenli olan bu kişilerle ilgili bilgiler, aile üyelerinin anlatımı, medyada çıkan haberler, kamuya açık veya özel belgeler derlenerek oluşturuldu.

630 VAKADAN 304'Ü CEZAEVİNDE

Toplam 1046 din insanının bir noktada gözaltına alınmış olduğu belirtilse de birçok vakada, Çin'in bölgeye ait resmi belgeler üzerindeki sıkı kontrolü nedeniyle, destekleyici delillere ulaşılamadı. Ancak elde edilen veriler, 630 vakanın en az 304'ünün cezaevine gönderildiği anlaşılıyor.

Resmi belgelere ulaşılabilen örneklerde, mahkumiyet süresinin uzunluğuna bakılarak, Doğu Türkistan bölgesindeki cezalandırmaların ağırlığı ortaya çıkıyor. Buna göre, yargılananların yüzde 96'sı en az 5 yıl hapis cezası alırken, yüzde 26'lık bir kesime 20 yıldan fazla mahkumiyet verildi. Bunların arasında 14 müebbet hapis de bulunuyor.

DOĞU TÜRKİSTAN'DAKİ DİN İNSANLARI ÖZELLİKLE HEDEF ALINIYOR

Elde edilen bu veriler, Doğu Türkistan'daki din insanı sayısının ancak bir kısmına denk geldiği gibi bağımsız olarak doğrulanabilmiş değil. Ancak araştırma Doğu Türkistan'daki din insanları, özel olarak hedef alındıklarını da ortaya koyuyor.

DOĞU TÜRKİSTAN'DA NELER OLUYOR?

Çin bölgede yaşayan Uygur başta olmak üzere Müslüman azınlıklara karşı "Çinlileştirme" politikası izliyor. Pekin hükümeti ise suçlamaları reddediyor ve kurulan merkezleri "aşırı düşüncelerden arınılan eğitim kampları" olarak tanımlıyor.

Çin'in ülkenin kuzey batısındaki Doğu Türkistan bölgesinde yaşayan Müslüman nüfusa dahil olan 1 milyondan fazla kişiyi bir dönem gözetim altına aldığına inanılıyor. Devlet yetkililerine, tecavüz, zorla çalıştırma ve kısırlaştırma gibi suçlamalar yöneltiliyor.

Doğu Türkistan'da gözetim alınan yüz binlerce Uygurlu Müslüman, haklarında bir suçlama olmadan, bu eğitim kamplarında kalmak zorunda bırakıldı. Haklarında suçlama olan kişilere ise hapis cezaları verildi ve bu kişilerin sayısı 2017 yılından itibaren ciddi şekilde arttı.

Bu kişilere hangi suçlamalarla ceza verildiğine ilişkin resmi mahkeme belgelerine ulaşmak güç. Elde edilen belgeler ise sıradan dini faaliyetlerin, nasıl radikalleşme olarak gösterildiğini ortaya koyuyor.

"RADİKAL DÜŞÜNCELER YAYMA" SUÇLAMASI

Okan Mehmet isimli 51 yaşındaki Kazak kökenli imamın yakalama tutanağında, "radikal düşünceler yayma" suçlaması yer alıyor. Ailesine göre ise Mehmet, Cuma namazı kıldırma ve dini nikah kıyması nedeniyle tutuklandı.

Mehmet'in gözaltına alınma emri tutanağında, evlendirme ile ilgili ulusal yasaları çiğnediği suçlamasının yanında, radikal düşünceler yayma iddiası da yer alıyor. Okan Mehmet'in 10 yıla kadar hapis cezasına çarptırıldığı bildiriliyor.

TEK SUÇU İMAMLIK YAPMASI

Merkezi hükümet tarafından görevlendirilen bir imam olan 58 yaşındaki Bakıhan Mirzan da benzer şekilde 'radikal düşünceler yayma' suçlamasıyla tutuklandı. 2018 yılında tutuklanan Mirzan, 14 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Ailesine göre tek suçu imamlık görevini yerine getirmesi oldu.

DAVADA "AŞIRI DİNCİ" İFADESİ

Ünlü bir din görevlisi olan Abidin Eyüp'ün neden tutuklandığına ilişkin ipuçlarına, başka bir Çinli bir devlet görevlisine açılan dava üzerinden ulaşıldı. Eyüp'ün oğlu ile gözaltında iken görüşmesine izin veren bu devlet görevlisine açılan davada, o dönem 88 yaşında olan Eyüp için, 'aşırı dinci' ifadesi kullanılıyor.

BBC'ye konuşan Eyüp'ün yeğeni Muhammed, amcasının "çalışkan ve yardım sever bir kişi olduğunu, öğrencilerini, Kuran çalışmalarının yanında okul derslerini çalışmaya da teşvik ettiğini" söyledi. Amerika'da yaşayan Muhammed, amcasının tutuklanması sonrası ailesinden 60 kişinin gözaltına alındığını da söyledi.

"AŞIRILIK SUÇLAMALARI HUKUKİ DAYANAK OLMADAN YARGILAMALARDA KULLANILIYOR"

Çin yasaları üzerine uzman olan George Washington Üniversitesi'nden Profesör Donald Clarke, Şincan eyaletinde "aşırılık" suçlamalarının, hukuki dayanak olmadan yargılamalarda kullanıldığını söyledi.

Clarke tespitlerini şöyle sürdürüyor:

"Aşırılık yayma diye tabir edilen suçlamanın geçerli bir suçlama olup olmadığı tartışmasını bir kenara bırakalım ve ortaya konulan delillerin bu suçlamanın altını doldurup doldurmadığına bakalım. Bu suçlamaya dayanak olan şeyler arasında, sakallı olmak, içki içmemek sayılıyor ki demek ki suçlamanın altı da dolmuyor"

PEKİN SUÇLAMALARI REDDETTİ

Uygur İnsan Hakları Örgütü'nden Peter Irwin, imamların hedef alınmasının arkasında, 'topluluk üyelerini bir araya getirebilme güçleri' yattığını söylüyor. Irwin'e göre toplum üzerlerindeki nüfuzları nedeniyle, Çin devleti uzun süredir gözünü imamlara dikmiş durumdaydı.

BBC'nin konu ile ilgili sorularını yanıtlayan bir Çin hükümet sözcüsü, Doğu Türkistan bölgesinde "görülmemiş seviyede bir din ve inanç özgürlüğünün yaşandığını" savundu. Aynı görevli, "Şincan'daki radikalleşme karşıtı çalışmalar, dini radikalleşmenin yayılmasını önlemiş ve bu anlamda küresel çaptaki mücadeleye katkı vermiştir" dedi.

Söz konusu kampların, dünya gündemine yerleşmesi sonrası Çin, 2019 yılında bu sistemde yer alan herkesin serbest bırakıldığını iddia etti.

Şincan'da bu tarz kamplarda tutulan çok sayıda kişi serbest bırakıldı ya da ev hapsinde tutulmaya başlandı ancak insan hakları örgütleri buralarda tutulan çok sayıda kişinin cezaevlerine transfer edildiklerini de söylüyor.

Aynı şekilde eldeki kanıtlar, birçok kişinin uzun süredir zaten hapiste tutulduğunu ortaya koyuyor. New York Times gazetesinin elde ettiği verilere göre, 2017 ve 2018 yıllarında Şincan bölgesinde, cezaevi doluluk oranı patlama yaptı. Farkın bir önceki yıla göre, 200 binden fazla yükseldiği bildirildi.

Çin hükümet verilerine göre, bu bölge tüm nüfusun yüzde 1.5'luk kısmını oluştursa da, ülke genelindeki tutuklamaların yüzde 21'i burada gerçekleşti.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.