ASIL SORU: İDÂRÎ REFORM MU SİYÂSÎ REFORM MU?

Eklenme Tarihi: 23.01.2017 19:09:46 - Güncellenme Tarihi: 18.02.2020 15:14:21

Türkiye?nin siyasî yapısını değiştirecek bir anayasa değişikliği tasarısı, Meclis?te ikinci defa görüşülerek kabul edildi. Sırada meselenin halka götürülmesi var; yani birkaç ay sonra bir halk oylaması görünüyor...

Siyasî sistemin hükûmetin/icranın işleyişini güçleştirdiği, vesayet merkezlerinin engellemelerin en aza indirildiği bir yönetim yapısının kurulması gerektiği, bunun da başkanlık veya cumhurbaşkanlığı sistemi olarak takdim edildiği bilinen şeyler.

Son anayasa değişikliklerinin esasına girmeden, ülkemizin yönetimi ile ilgili esas meselenin tesbiti gerekir diye düşünüyoruz.

1960 Darbesi?nden sonra Türkiye, kuvvetler ayrılığı iddiasıyla bürokratik güç merkezlerinin yönetimdeki ağırlığının azamî ölçüye yükseltildiğini gördü. Koalisyon (Türkçesi: İttifak) hükûmetleri, işte bu yılların mahsûlü. Halk, koalisyona yol açan engelleri ortadan kaldırırcasına 1970?lere doğru bir partiye (Adalet Partisi) destek verdi. Demokrat Parti?nin devamı olmak iddiasındaki siyasî hareketin iktidarı büyük ekseriyetle elde etmesi, 1960 Darbesi?nin bir rövanşı gibi algılandı. Güç merkezlerinin şiddetli muhalefeti darbeci temayülleri azdırdı. Netice olarak siyasî yönetim zaafı, Türkiye?yi 12 Mart Muhtırası?na götürdü.

1970?li yıllar, bir taraftan siyasî parçalanmanın, öte yandan şiddetli ideolojik çatışmanın yaşandığı bir dönemdi. CHP?nin MSP ile koalisyonu, tek parti ideolojisinin çatışmasız tasfiyesi ile sonuçlanabilirdi. Bülent Ecevit?in tek başına iktidar histerisi, bu olumlu gelişmeyi imkânsız kıldı. 1980 öncesinde Ecevit, kendi zirvesini gördü; bu, nakıs bir iktidardı. Devşirmelerle hükûmet oldu; Türkiye?nin nasıl yönetilemeyeceğini gösterdi.

12 Eylül Darbesi?nden sonra yeni Anayasa?da 1960 Anayasası?nın yönetimi güçleştiren bazı maddelerinin değiştirilmesi yoluna gidildi. Cumhurbaşkanının yetkilerinin artırılması, bu kabildendir. Ancak asıl icra demek olan hükûmetle cumhurbaşkanı ilişkileri, yönetimde zaman zaman ciddî sıkıntılara yol açtı. Son zamanlara kadar Anayasa değişikliğinde hedef hükümetin cumhurbaşkanına karşı güçlendirilmesi yönünde seyrediyordu. Şimdi tersi bir durumla karşı karşıyayız: Hükûmetle cumhurbaşkanlığının birleştirilmesi. İcrada birliğin yasama ve yargıyı da etkileyeceği böylece kuvvetler ayrılığı ilkesinin tamamen ortadan kalkacağı iddialarının temelinde bu var.

Biz esas sorunun ?idarî reform mu, siyasî reform mu?? olduğunu düşünenlerdeniz.

Türkiye?nin Tanzimat?tan itibaren siyasî sistemi değiştirme yönünde çeşitli tecrübeleri var. Esasen Tanzimat siyasî sistem değişikliğinden çok, batı eğilimli idarecilerin, bürokratların devlet yönetimindeki yerini pekiştirme maksatlı idi. Türkiye?de modern bürokratik yapının kurucusu Mustafa Reşit Paşa?dır. İlk nesil batıcı bürokrasi kendi yönetiminin esaslarını belirlemiş, sonrakiler ise yetkilerini siyasi alana taşımak istemişlerdir. Onların talepleri sonucu Meşrutî idareye geçilmiş, Kânûn-ı Esâsî (Anayasa) ilan edilmiştir. 1876 Rus savaşından sonra meşrutî idareyi Meclis?i feshederek sona erdiren 2. Abdülhamid, Kânûn-ı Esâsî?yi de rafa kaldırmıştır. Abdülhamid?in yönetimde asıl icraatı Tanzimatla eş anlamlı olan bürokratik hâkimiyeti sona erdirmesidir. Sultan Abdülhamid, bürokrasiyi rasyonelleşmeye zorladı, ulaştırma, eğitim ve sağlık alanında ciddî yenileşme hamleleri yürüttü. Osmanlının son yüzyılında gerçek anlamda gelişme ve değişme, Sultan Abdülhamid dönemine mahsustur.

Tanzimat?taki üstünlüğünü kaybeden bürokratik kesimler, ancak Abdülhamid?in devrilmesiyle yollarının açılacağını biliyordu. Dışarıdan ve içeriden örgütlenen muhalefet, 1908 İttihatçı darbesiyle sonuca ulaştı. Türkiye?nin bundan sonraki tarihi bürokratik iktidarın tarihidir. Cumhuriyet, bürokrasinin iktidarının en yüksek seviyeye çıkarılmasıdır.

Siyaseten iktidar olmak, idarenin işleyişini ne ölçüde etkilemiştir?

Türkiye?nin idarî reform tarihi ile ilgili çalışmaları olan Hüseyin Yayman, tek parti iktidarının en güçlü olduğu dönem olan 1930?lardan 1960?lara kadar 14 yabancı uzmana idarî reformla ilgili rapor hazırlatıldığını belirtiyor. 1933 Dorr raporundan 1963 Podol raporuna kadar 14 rapor, birbirinin tekrarı birçok husus ihtiva ediyor. Bu raporlardaki teklif ve tavsiyelerin çok azı uygulanmış. 1960 sonrasında da yerli uzmanların raporları var. Son raporun 2004 tarihli olduğunu da hatırlayalım.

Buradan çıkaracağımız sonuç şu: Türkiye, idarî reform konusunda bir türlü köklü adımlar atamıyor. Bürokrasi yönetimin işleyişini belirlemeye devam ediyor. Bürokrasideki değişimin mevcut siyasî iktidarın görüşünü benimseyen yöneticilerle sağlanabileceğini sanmak gerçek bir yanılgı olur. Hatta diyebiliriz ki siyasî akımın bürokratları değişime diğer unsurlardan daha fazla direnebilir.

Türkiye bürokraside rasyonalleşmeyi, kabiliyet, ehliyet ve liyakat esasını hiçbir zaman tam mânâsıyla gerçekleştiremedi. İdeolojik veya klieantalist yaklaşımların üstüne yükselmek ne yazık ki hiçbir dönemde tam manasıyla mümkün olmamıştır. 15 yıldır Türkiye?yi yöneten siyasi akımın bürokrasiyi bu anlamda değiştireceği umulurken kabiliyet, ehliyet ve liyakatin hiçe sayıldığını gösteren çok sayıda örnekle karşılaşıyoruz. Bu adalet hissini zedeliyor, güvenilirliği tüketiyor ve sonuç olarak işleyişi yavaşlatıyor.

Bu durumda şunu söyleyebiliriz: Siyasî reformdan önce idarî reform şarttır. Eğer idarî ıslahat yapılamazsa, siyasî sistemin değiştirilmesi gereken etkiyi uyandırmayacaktır.

http://www.enpolitik.com/kose-yazisi/779/asil-soru-idari-reform-mu-siyasi-reform-mu

Sizin Yorumunuz:

*
*

Yorumlar

Simitçi satılmış
23.01.2017 21:23
Mehmet abi bu yazıyı siz mi yazdınız kerime hanımefendi mi? Yazı aranızda gidip geliyor...
Kerime YILDIZ
23.01.2017 22:42
Benden kaynaklanan teknik bir hata sonucu Mehmed Doğan'ın yazısı bana âitmiş gibi yayınlandı. Okuyuculardan özür dilerim.
Simitçi satılmış
23.01.2017 23:47
Boşver ablam dinimizde niyet önemli.

Diğer Yazılar

13.02.2020 “Kudüs mitingi”nden, “Kudüs mitingi”ne!
23.12.2019 Caminin meyzini var, düzeni yok!
26.11.2019 ABD ile Rusya arasında
21.11.2019 Bilmek Cezası!
14.11.2019 Atatürk Kemalizm dinine inanır mıydı?
11.11.2019 Bakanlık Olmasa, Milli Eğitim Yoluna Girer mi?
07.11.2019 Cehalet saldırganlaştırır!
30.10.2019 Samsun: Kimlik arayışının amazoncası!
28.10.2019 Konya hamulesi!
30.09.2019 Çocuklar Türkçeyi anlayamıyormuş...
19.09.2019 Yunus Emre?nin izinde
03.09.2019 Amerikan tezgâhı!
29.08.2019 Malazgirt?te tarihî romanı konuşmak
23.08.2019 Malazgirt?te tarihî romanı konuşmak
16.08.2019 Ağlamaklı bayramlar!
02.08.2019 Yolunuz çimerlikten geçti mi?
11.07.2019 Cumhuriyeti halkla konuşarak kurmuş!
04.07.2019 Tarihi Seçelim mi Seçmeyelim mi?
20.06.2019 Öldüren mahkeme!
28.02.2019 100. yıl ideolojiye teslim olma yılı olmasın!
22.02.2019 Muhalefetsiz iktidar olmak
28.01.2019 Zihni teşevvüş bulaşıcı!
21.01.2019 Moskova resminde gezinmek
15.01.2019 Zamane Hülagü?sünün Mehmet Âkif seferi!
02.01.2019 Kahraman ırkıma yok izmihlâl!
23.12.2018 100 Temel?e sevinsek mi, üzülsek mi?
20.12.2018 Tayyip Bey?e bu kötülüğü kim yapıyor?
16.11.2018 Yatay talimatlar, dikey uygulamalar!
01.11.2018 Kültürde 3?üncü havalimanının karşılığı ne?
21.10.2018 ?Ata?nın miras ne olacak?
27.09.2018 Maddî onarım yetmez!
10.09.2018 Kudüs: Bu kaçıncı satış!
04.09.2018 Yaz beni beni!
28.08.2018 Hacım hoş geldin!
04.08.2018 İsa Bey: Dönemini aşan bir Aydınoğlu
25.07.2018 1920 ve 2018: İki resim arasındaki farklar!
15.07.2018 CHP Seçmeni: İttihatçılık ruhunda var!
03.07.2018 Askerliğin bedeli...
29.06.2018 Veyl galiplere!
11.06.2018 Adil bir seçim olmayacak!
30.05.2018 Fethin yıldönümü dolayısıyla: Fetih cephesi, işgal cephesi!
26.05.2018 Bizim aklımız ermez ekonomiye, faize!
23.05.2018 Şehrin derûnuna girmek...
16.05.2018 Kudüs konusunda gerçek düşman kim?
13.05.2018 Nehir türküler!
09.05.2018 Hasan Rıza Paşa kim? İşkodra neresi?
02.05.2018 Türkiye?de resmî olarak dil konusunda sorumlu kurum hangisi?
25.04.2018 Amerika Türkiye sınırını nasıl koruyacak?
14.03.2018 Mehmed Âkif iki defa ?korkma? dedi!
26.02.2018 GayriMüslim Türkiye?ye getirilmeli mi?
24.02.2018 Kemal Tahir ve Arif Nihat Asya
22.02.2018 Kemal Tahir, Nureddin Topçu ve Osman Turan?ı okudu mu?
20.02.2018 ABD boksuna karşı Osmanlı tokadı!
14.02.2018 Bunlar ?hamakat benim karakterimdir? demek istiyorlar!
09.02.2018 Anıtkabir?e neden gitmem?
04.02.2018 Kadınlık ihtirasları anneliğe ve aileye mi, kariyere mi yönelecek?
24.01.2018 MHP Atsızcı mı?
18.01.2018 SAVAŞ GERÇEKTE ABD İLE!
12.01.2018 MİLLİYETİN MAYASI NE?
09.01.2018 TAŞERONLAŞTIRDIKLARIMIZDAN MISINIZ?
04.01.2018 ?MABEDSİZ ŞEHİR"DEN ANKARA'NIN 100. KATINA MODERNLİK!
02.01.2018 "TÜRKÇENİN ŞÖLENLERİ"NİN ÇEYREK ASRI
29.12.2017 TERÖR BARONUNDAN YAZAR İCAD ETMEK
28.12.2017 AHMET YESEVÎ'Yİ GÖRMEK İSTERKEN TİMUR'LA KARŞILAŞMAK
25.12.2017 AHMED YESEVİ'YE DÖNÜŞ, AHMED YESEVİ'NİN DÖNÜŞÜ
16.12.2017 DOĞU KUDÜS / BATI MEKKE
13.12.2017 BOLU'NUN KÖROĞLUSU: KÖROĞLU MEKTEBİ
13.12.2017 BOLU'NUN KÖROĞLUSU: KÖROĞLU MEKTEBİ
11.12.2017 BİLECİK'İ BİLMEK GEREK!
08.12.2017 GAFİL MÜSLÜMANLARA SON ÇAĞRI: UMRE GEZİLERİNİZİ İPTAL EDİN!
02.12.2017 SABAH NAMAZINDA FUAD PAŞA!
30.11.2017 ŞEHRİN MEYDANLARINDAN BİR PUT EKSİLDİ
27.11.2017 DİLDE KİRLENMENİN SORUMLUSU KİM?
22.11.2017 ÖZÜR DİLERİZ AMA GERÇEK DÜŞMANIMIZ SİZSİNİZ!
20.11.2017 ARAPLAR KENDİ HÂLİNE BIRAKILSA......
17.11.2017 NEO-ATATÜRKÇÜLÜK VEYA İŞTE MEYDAN-I CEHALET!
13.11.2017 SÖZLÜKLE KELİMELERLE HÜR UFUKLARA YÜRÜYÜŞ
10.11.2017 ATATÜRKÇÜLÜK DİRİLTİLEBİLİR Mİ?
07.11.2017 KUR?AN MUCİZELERİ MÜZESİ
04.11.2017 DİL KURUMU'NU İŞE YARATMAK
03.11.2017 ANKARA'YI MELİH'İN PUTLARINDAN TEMİZLEMEK
31.10.2017 "ANKARA KÖYDÜ" MASALINI MELİH GÖKÇEK'TEN DİNLEMEK
30.10.2017 GECİKMİŞ BİR İSTİFA!
24.10.2017 BOSNA?NIN GÜNEŞLİ YÜZÜ VE ?İSLÂMIN UÇ BEYİ ALİYA?
09.10.2017 SİVASLA TANIŞIKLIĞIMIZIN KIRKINCI YILINDA
05.10.2017 HACIYATMAZ ve KASELİSLER
02.10.2017 YENİ ATATÜRKÇÜLÜK İLKESİ: BÜST ISLANMASIN; ÇOCUKLAR ISLANSIN!
29.09.2017 AVARA KASNAK BİR KURUM: TDK
27.09.2017 ANTAKYA'DA AHLÂK ŞÛRÂSI, TARSUS'DA EDEBİYAT MEKTEBİ
20.09.2017 KÂBE İMAMININ ARKASINDA NAMAZ KILMAK CÂİZ Mİ?
11.09.2017 ATATÜRK AKILLI ADAMDI; ATATÜRKÇÜLER NİYE AHMAK?
08.09.2017 ŞERİF HOCA
06.09.2017 DEVLET CAMİ YAPAR MI?
31.08.2017 ADALET TANRIÇASI ALKOL KULLANIR MI?
24.08.2017 YAVUZ SULTAN SELİM: TARİHİN ÇAĞRISI
22.08.2017 ATATÜRKÇÜLÜK BİTTİ, HEYKELCİLİK KALDI
19.08.2017 ORMAN ÇİFTLİĞİ KİMİN?
17.08.2017 SAMSUN O SAMSUN DEĞİL, SİYÂSET O SİYÂSET DEĞİL!
11.08.2017 TÜRKÇE YILINDA ?AGRESİF? OLALIM
09.08.2017 ESKİ DEVLET-YENİ DEVLET
31.07.2017 SIRITIK SIRRI?NIN ZEKÂTI
27.07.2017 OSMANLISIZ ORTADOĞU: EMPERYALİSTLER, SİYONİSTLER ve ARAP KRALLARI
26.07.2017 YÜZ YIL ÖNCE BİR OSMANLI SANCAĞI: KUDÜS
20.07.2017 YENİ BİR ANITKABİR AÇIKLAMASI BEKLEMEK
18.07.2017 15 TEMMUZ?UN YILDÖNÜMÜNDE: MANKURT DARBESİ
12.07.2017 15 TEMMUZ?UN YILDÖNÜMÜ DOLAYISIYLA: KAHRAMAN, KAHRAMANLIĞI UMURSAMAYANDIR
24.06.2017 BEŞTEPE'DE KUR'AN, EZAN VE İFTAR
22.06.2017 BEŞTEPE?DE İFTAR
21.06.2017 TÜRK EDEBİYATININ EN İYİ 100 ROMANI İMİŞ!
20.06.2017 HANİ ŞU BİZİM ?ASKER TAYINI?!
05.06.2017 KIRŞEHİR?İN GÜLLERİ BİTMEZ!
02.06.2017 MALAZGİRT Mİ MUŞ?TADIR; MUŞ MU MALAZGİRT?TE?
29.05.2017 DİL ARENASI
25.05.2017 YOLUMUZ MUŞ?TUR; YOLUMUZ YOKUŞTUR
22.05.2017 MÜJDELER OLSUN! ANKARA BÜYÜKŞEHİR 50 BÜYÜK, 25 KÜÇÜK SEMT KÜTÜPHANESİ KURUYOR
16.05.2017 GİRESUN?UN DERİNİNE GİRMEK
08.05.2017 MALATYA YAHUT MEMLEKET
06.05.2017 BURSA?DA TULUYHAN UĞURLU?YU DİNLEMEK
04.05.2017 ÇİFTE MEDRESENİN DİĞERİ: YAKUTİYE
02.05.2017 ERZURUM?DA ÇİFTE MEDRESE
28.04.2017 BATMAN?IN TARİH KÖPRÜSÜ: HASANKEYF
26.04.2017 AVRUPA?NIN İLM-İ SİYASETİ
24.04.2017 BU BİZİM BATMAN!
20.04.2017 HALK OYLAMASI ve ANKARA MESELESİ
18.04.2017 ZAFER YAHUT HEZİMET
13.04.2017 BİR AYAĞIMIZ ERZURUM?DA
28.03.2017 ATATÜRK NE DERDİ?
22.03.2017 TRT?DE MEHMED ÂKİF DÜŞMANLIĞI
20.03.2017 TÜRKİYE?NİN YENİ HAMLESİ
15.03.2017 HOLLANDA VAKÂSI: MÜSLÜMANLARI (TÜRKLERİ) TASFİYENİN BAŞLANGICI!
12.03.2017 İKİ ŞÛRA ARASINDAKİ 7 FARK
08.03.2017 DÜNYANIN İYİLİĞİ İÇİN TÜRKİYE
06.03.2017 NİHAYET 3. MİLLÎ KÜLTÜR ŞÛRASI
02.03.2017 AHMAKLARIN ABDÜLHAMİD?İ
28.02.2017 ABDÜLHAMİD MEHTER DİNLER MİYDİ YAHUT FATİH SİGARA İÇER MİYDİ?
27.02.2017 İZMİT PİŞMANİYESİ VE PİŞMANLIĞI
24.02.2017 CEHENNEMİN DİLİ
20.02.2017 DEVLET OLMAK
10.02.2017 Müfredat Yazıları 6: MÜFREDATIN RUHU YOK
08.02.2017 TÂLİMSİZ TERBİYESİZ MÜFREDAT
07.02.2017 TÜRK DİLİ ve EDEBİYATI DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI: ESAS MESELE DİL!
01.02.2017 ŞEHİRCİLİK ŞÛRÂSI MÜNASEBETİYLE: MEDENİYET ?KENTSEL?LE OLMAZ
30.01.2017 ANSIZIN ŞEHİRCİLİK ŞÛRÂSI
26.01.2017 ALTI OK MÜFREDATI
25.01.2017 MÜFREDAT DEĞİŞMEZ, DEĞİŞTİRİLEMEZ!
23.01.2017 ASIL SORU: İDÂRÎ REFORM MU SİYÂSÎ REFORM MU?
18.01.2017 ERZURUM?DAN GELEN İSTANBUL BEYEFENDİSİ
14.01.2017 ŞAR?IL, ŞAR?IL, ŞAR?IL?
12.01.2017 ŞAR! ŞAR! ŞAR!
04.01.2017 KEÇİÖREN METROSU?NUN AÇILMASI MÜNASEBETİYLE: NE YÜZLE BU ADAM?
02.01.2017 ERZURUM'A GİTMEK ZOR!
30.12.2016 DİL BAHİSLERİ: TAKDİM Mİ TEVCİH Mİ?
28.12.2016 ASIRLIK MÜCÂDELE: DİNİMİZİN SON YURDUNU KORUMAK
23.12.2016 HEYKELPERESTLİKTEN MEDET UMMAK
14.12.2016 HALEB?İN İKİNCİ DÜŞÜŞÜ
12.12.2016 TERÖRE, ?NEDEN? SORUSUNU SORMAK
08.12.2016 EĞİTİM, KÜLTÜR TEPETAKLAK!
27.11.2016 AVRUPA İLE NEYİ MÜZAKERE EDİYORDUK Kİ?
15.11.2016 KAYMAKAMI ÖLDÜRMEK
04.11.2016 BUNLAR, ÜMİTLERİMİZİ KATLETMEKTEN YARGILANMALI
01.11.2016 MARAŞ MARAŞ DERLER
15.10.2016 AB?YE GİRMEME KARARINDAN ÖNCE NATO?DAN ÇIKMAK
06.10.2016 SEN-BEN KAVGASININ SON HALİ
28.09.2016 EY HALEP! SEN YIKILMAYI HAK ETTİN!
26.09.2016 ATATÜRKÇÜLÜKTE ÇOCUĞA YER YOK!
24.09.2016 TİKA; TOKA; TUKA SÖZLÜĞÜ
19.09.2016 KOMŞUMUZ ABD!
13.09.2016 YAKIN TARİH HİPERMETROPLARI!
13.09.2016 BAYRAM HAVASI ESTİRMEK