ANADOLUDA ŞAHMERAN İNANCI

Eklenme Tarihi: 16.07.2016 14:41:02 - Güncellenme Tarihi: 27.02.2020 20:33:21

Bir ülke kültürü, sanat eserinde kendi somut biçimini bulur .Bu bakımdan sanat eserleri ulusların düşün hayatının görülür anıtları olduğu gibi ,bir ülkede yaşayan toplum varlığının da inkar edilemez delilleridir. Kültürü, insanın kendisini, toplumu, evreni anlamlandırmasıyla ilgili zihinsel kodlar ve tabiata eklenen, onu değiştiren teknik, maddî unsurlar olarak tanımlarsak, sanat ve inanç da kültürün temel iki bölümünü oluşturur . İnanç kelimesinin içeriğine bakıldığında ,İnanç; bir kimsenin günlük yaşamını, davranışlarını etkileyen, başkalarından öğrenmeyoluyla kazanılan düşünce varlığıdır (Eyüpoğlu, 1987, s.15).

Doğu Anadolu?da Eski Türk İnanç sistemini incelediğimizde günlük hayatta yaşanılan olayların etkilerini görmek mümkündür. Bu grup içerisinde sayabileceğimiz efsaneler , tarih ve inanç öğelerinin yanı sıra geleneksel motifleri de içinde barındırması açısından önemli bir yere sahiptir. Efsanelerin konuları geçen zamanla birlikte toplumda görülen değişikliklere paralel olarak farklılaşmış genişleyerek çeşitlilik kazanmıştır.

Bu efsanelerden birisi şüphesiz Şahmeran?dır. Anadolu?nun birçok yerinde farklı şekillerde anlatılan bu efsanevi yaratığın başı insan , gövdesi yılan şeklindedir. Ayrıca hikayeler de kadın olarak betimlenmiştir. Şahmeran ismi ; farsça yılanların kralı demek olan "şah-ı meran" dan gelmektedir.

Biçimsel açıdan, Şahmeran'a başlıca üç çevrede rastlarız: Anadolu'nun yer adlarında, resimsel betimlemelerde (cam işlemelerindeki resimlerde) ve efsanevi öykülerde.   Anadolu'da yılan kalesi, yılan mağarası, yılan hamamı, ya da Şahmeran hamamı gibi yer adlarına çok sık rastlanır. Bunlardan birisi Adana-Ceyhan arasındaki Yılan Kalesi'dir ve ünlü Şahmeran hikayesi bu kalede geçer. Misis'teki hamam da bu hikayeye bağlanır. Tarsus'ta da böyle yerler vardır (Sözeri, 2006, s.6-7). Tarsus?ta geçen hikaye ise şu şekildedir;

 Eski dönemlerde Tarsus, İran hükümdarı Sardanapal tarafından ele geçirildikten sonra Arap ülkelerinden gelen kervanların Anadolu?ya geçmesi için ilk büyük konaklama yerlerinden biriydi. Tarihi İpek Yolu, Tarsus?tan Antakya?ya, oradan da İran ve Mısır?a uzanıyordu. Yörede bu dönemle ilgili olarak aşağıdaki efsane de anlatılmaktadır: Arap ülkelerinden kervanlarıyla Tarsus?a gelen tüccarlar, bir süre burada konaklayıp dinlenir, kentin şifalı suyu olarak bilinen Kydnos Nehrinde (Tarsus Çayı) yıkanır, bunun karşılığı olarak da Tarsus hükümdarı Sardanapal?a belirli bir miktar vergi öder. O dönemlerde Mısırlı zengin bir tüccar, buraya gelirken yolda haramiler tarafından soyulur. Kente geldiğinde vergisini ödeyemez. Ancak dürüst bir tüccar olduğu için vergisini bir sonraki gelişinde vermek üzere hükümdar tarafından kendisine yardımda bulunulup ülkesine gönderilir. Mısırlı tüccar, bu iyiliğin karşısında Tarsus hükümdarına eşi benzeri görülmemiş bir hediye getireceği vaadinde bulunur. Memleketine döndüğünde Tarsus kralına nasıl bir hediye sunacağını düşünürken hizmetkarı, o sıralar bir büyücünün elinde esir durumda olan, üst tarafı güzel bir kız alt tarafı yılan biçimindeki yılanları şahı şahmeranı götürmeyi teklif eder. Şahmeran gizlice büyücüden kaçırılır ve kendisine bir süre sonra ülkesine dönmesi için izin verileceği konusunda söz verilir. Bir sandık içerisinde Tarsus kralına getirilir. Ancak Tarsus kralı, sandık açılır açılmaz şahmerandan çok korkar ve bunun hediye değil bir büyü olduğunu düşünerek askerlerine ,şahmeranın öldürülmesini emreder. Kendisinin azat edilmeyeceğini anlayan şahmeran, gövdesindeki diğer yılan başlarıyla birlikte askerlere karşı gelir, sonunda kralı öldürür, ancak kendisi de yenik düşer ve ölür. Yörede bu olayın yaşandığı dönemden günümüze, yılanlarla insanların birbirlerine düşman olduğuna inanılır. Şahmeranla ilgili olarak Tarsus ve çevresinde anlatılan bu efsanelerin, konusu aynı olmakla birlikte kişilerin isimleri değiştirilerek anlatılan çeşitli varyantları da bulunmaktadır. Buna göre; şahmeranı ilk gören insanın, Camsab ya da Lokman Hekim olarak gösteren efsanelerin yanı sıra kimi zaman bir çoban kimi zaman da ormana avlanmaya giden bir avcı olduğunu belirten örnekler de vardır. Bütün efsaneler, şahmeranın öldürülmesiyle son bulmaktadır. İnanışa göre diğer yılanlar, şahmeranın öldürüldüğünden henüz habersizdir. Şahmeran, yılanlara hamama yıkanmaya ve oradan da bir düğüne gideceğini söyleyerek sarayından ayrılmıştır. Yılanlar, o günden bu yana hala şahmeranın dönüşünü beklemekte, duydukları davul sesi ile düğünün devam ettiğini sanmaktadır. Bir gün davul sesi kesildiğinde (bunun kıyamet günü olacağına inanılıyordu) bütün yılanlar Tarsus?a inecek ve şahmeranın öldürüldüğünü anlayınca herkese düşman olup şehri yok edecektir. (Çıplak, 2007,s. 190)

Yukarıda anlatılanların yanı sıra farklı içerikleri olan birçok Şahmeran Hikayesine çeşitli kaynaklardan ulaşabilirsiniz?

Kaynakça

ÇIPLAK, N. (2007). ?Tarsus Kültürünün Tanıtımında Şahmeran Efsanelerinin Önemi?, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 16, Sayı 1

EYÜPOĞLU, Z. (1987). ?Anadolu İnançları,Anadolu Mitolojisi? ,Derin Yayınları, İstanbul

SÖZERİ, T. (2006). ?İnaçlarda Şahmeran?, Asa Kitabevi Yayınları, İstanbul

http://www.enpolitik.com/kose-yazisi/302/anadoluda-sahmeran-inanci

Sizin Yorumunuz:

*
*

Diğer Yazılar

17.12.2018 Bir bilinmeyen 'Rüyalar, rüyalarımız'
20.10.2018 Güle Güle Büyük Usta ?Ara Güler?
24.09.2018 Ressam ve yazar ?Can Göknil?
07.08.2018 Sanatta ?Koku? kavramı
01.07.2018 Oğuz Kaan ?Türklük Duası?
25.05.2018 Zümrüd-ü Anka: Küllerinden yeniden doğmak
13.05.2018 ?Art Brut" Çemberin dışında kalanların sanatı
15.04.2018 Frida Kahlo -2
25.03.2018 Frida Kahlo - 1
11.03.2018 Türk Mitolojisinde Al Ana /Karısı (Albastı/Albiz)
25.02.2018 Çağdaş Sanatın Dev İsmi: Anish Kapoor ve Bulut Geçit İsimli Eseri
14.02.2018 Sanatta bir dahi ?Salvador Dali?
04.02.2018 Cengiz Aytmatov ?Cemile?
24.01.2018 Vincent Van Gogh: Theo'ya Maktuplar
14.01.2018 TÜRK GELENEĞİNDE KUKLA VE KUKLA OYUNLARI
07.01.2018 KURTLARLA KOŞAN KADINLAR: VAHŞİ KADIN ARKETİPİNE DAİR MİT VE ÖYKÜLER
24.12.2017 ATSIZ ?RUHLARIMIZ BULUŞUR ELBET TANRIDAĞINDA?
09.12.2017 ÇOCUKLAR İÇİN KİTAP ÖNERİLERİ
26.11.2017 İMGE VE İMGELEM OLGUSU
18.11.2017 ?SANATTA KORKU TEMASI BAĞLAMINDA OTTO RAPP
04.11.2017 YARATICILIĞIN KARŞILIĞI ?PATRİCİA PİCCİNİNİ?
21.10.2017 YAYOİ KUSAMA: HALİSİNASYONLARDAN SANAT ESERLERİNE
14.10.2017 DEĞERLER EĞİTİMİ
01.10.2017 RUHA DOKUNAN BİR RESSAM: MODİGLİANİ
23.09.2017 ŞAMANİZM VE ŞAMAN AYİNLERİ
10.09.2017 NARSİSİZM ?Günümüz Hastalığı?
27.08.2017 YENİDEN DOĞUŞ: RÖNESANS
19.08.2017 PERFORMANS SANATI VE BEDENİNİ SANAT NESNESİNE DÖNÜŞTÜREN ?ORLAN?
06.08.2017 KUTADGU BİLİG ?DEN NOTLAR
30.07.2017 HERKES İÇİN YARATICI DRAMA EĞİTİMİ
16.07.2017 ESKİ TÜRKLER?DE EN ÜSTÜN TANRI ?ÜLGEN?
02.07.2017 SANATSAL YARATICILIK NEDİR?
25.06.2017 TARİHTE CADILAR VE CADICILIK
11.06.2017 ŞİZOFRENİ VE SANAT ÜZERİNE
03.06.2017 KOKUSU, ANLAMI VE BİÇİMİ İLE YEGANE BİR ÇİÇEK ?GÜL?
20.05.2017 RESSAM, YAZAR VE ŞAİR ?BEDRİ RAHMİ EYÜBOĞLU?
06.05.2017 CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK KADIN RESSAMLARINDAN: MİHRİ MÜŞFİK HANIM
28.04.2017 TANRI TÜRK?E YAR OLSUN
16.04.2017 TÜRK MİTOLOJİSİNDE SU KÜLTÜ
02.04.2017 SREBRENİTSA: ÖLÜM ÇİÇEKLERİ VE MAVİ KELEBEKLER
26.03.2017 DANTE VE CEHENNEM KAVRAMI
12.03.2017 ÇOCUKLARINI YİYEN SATÜRN
05.03.2017 FRANCİSCO GOYA?NIN KARANLIK RESİMLERİ VE SESSİZ DÜNYASI
26.02.2017 YARATILIŞ EFSANESİNDEN, TÜRK KÜLTÜRÜNE ? ELMA ?
19.02.2017 İnsan Yüzünü Okuyabilmek: PORTRELER
12.02.2017 BENİ HOR GÖRME KARDEŞİM ?AŞIK VEYSEL RUHU?
05.02.2017 ALP KADINLAR
29.01.2017 TÜRK KÜLTÜRÜNDE ORMAN KÜLTÜ
22.01.2017 BİR ÇOCUKLUK GELENEĞİ ?KİLDEN OYUNCAKLAR?
08.01.2017 DÜNYA KÖTÜ, SANAT GÜZEL
01.01.2017 'Eski Türklerde "GÖK TANRI" İnancı
25.12.2016 YAŞAM BOYU ÖĞRENME
11.12.2016 ANKARANIN YENİ ÇAĞDAŞ SANAT MEKANI: CERMODERN
04.12.2016 GELENEKSEL TÜRK EBRU SANATI VE FELSEFESİ
27.11.2016 GİZEMLİ VE SIRADIŞI BİR RESSAM ?MEHMED SİYAH KALEM?
20.11.2016 TÜRKLERDE KURT SİMGESİ
13.11.2016 ÇOCUK RESİMLERİNİ OKUYABİLMEK
06.11.2016 SANATLA TERAPİ
30.10.2016 TÜRK MİTOLOJİSİNDE UMAY ANA
23.10.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE ÖLÜM KAVRAMI VE RİTÜELLERİ
16.10.2016 ANTONİ GAUDİ?NİN FANTASTİK YAPILARI
09.10.2016 MİTOLOJİ?DE KARGA KAVRAMI
02.10.2016 RODİN?İN GÖLGESİNDE BİR KADIN SANATÇI ?CAMİLLE CLAUDEL?
25.09.2016 AUGUST RODİN VE DÜŞÜNEN ADAM HEYKELİ
18.09.2016 PİCASSO VE KÜBİZM
11.09.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE ?HAYAT AĞACI?
04.09.2016 SANAT VE MEKAN
28.08.2016 NAZAR İNANCI
21.08.2016 SALVADOR DALİ?Yİ ANLAMAK
13.08.2016 GÜZELLİĞİN ZITTI : ?ÇİRKİNLİK? KAVRAMI ÜZERİNE
06.08.2016 SANAT EĞİTİMİNİN ÖNEMİ
31.07.2016 TARİH BOYUNCA ?AYNA?
23.07.2016 ACI, CESARET ,YARATICILIK VE FRİDA KAHLO
16.07.2016 ANADOLUDA ŞAHMERAN İNANCI
10.07.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE GERÇEK DIŞI KUŞLAR 3-4
03.07.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE GERÇEK DIŞI KUŞLAR 2
26.06.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE GERÇEK DIŞI KUŞLAR 1
19.06.2016 ÇOK KEYİFLİ, BOL SÜRPRİZLİ BİR KİTAP ÖNERİSİ
12.06.2016 BIRAKIN ''SANAT'' SİZE DOKUNSUN