TÜRK KÜLTÜRÜNDE GERÇEK DIŞI KUŞLAR 3-4

Griffon Griffon; ilim , irfan ve kuvvet gibi kavramları ifade etmektedir. Türk sanatında özellikle kartal başlı Griffonlar yaygın olarak görülür. MÖ II. binyılda Shang devrine ait koyun kürek kemiklerinde yırtıcı kuşların Gök Tanrının simgesi olduğu ifade edilir.

(Çoruhlu, 2000, s. 131) Yakındoğu mitolojin de yer alan Griffonlar zamanla Türk mitolojisine de geçen aslan gövdeli, kanatlı ve kartal başlı; göğü, tan ağarışını, gücü ve bilimi simgeleyen düşsel varlıklar olarak karşımıza çıkmışlardır. Tıpkı kartallar gibi gagası, pençeleri ve başı vardır.

Çeşitli kaynaklarda farklı betimlemeleri de bulunmaktadır. Kartal kafası ve aslan bedeni veya gövdesi, kol ve bacakları insan şeklinde olarak tasvir edilmişlerdir. Kaynaklarda belirtildiğine göre son derece güçlü, gururlu ve cesur hayvanlardır.

Genellikle mühürlerde, mezar taşlarında, seramik objelerde, kapı kabartmalarında, mozaiklerde vb karşımıza çıkmaktadırlar. Özellikle Hun Sanatında örneklerini çokça görebileceğimiz Tanrı sallaştırılmış mitolojik bir hayvandır.

Hun halılarının dış kenarlarında kareler içerisinde yer alan Griffon figürü en belirgin örneklerindendir. Çift Başlı Kartal Birçok kültürde yer alan kartal gücü, ihtişamı ve hükümdarlığı temsil etmektedir. Orta Asya ikonografisinde de sıklıkla kullanılan kartal figürü özellikle Şamanizm de insanla ruh arasındaki ilişkiyi sağlamaktadır.

Şamanlar ayinleri sırasında genellikle kendilerini çeşitli hayvanlar ile özdeşleştirmişlerdir. Bu hayvanlar arasında bulunan kartal birçok mitolojik kaynakta Gök Tanrının gücünü ve kudretini temsil etmektedir. Kartal kimliğine bürünmedeki temel gaye; kartalda var olduğu düşünülen kutsal vasıflardan nasiplenebilme, kartalın yardımı ile ulaşılacak hedefe daha kolay varabilme ve mutlaka başarılı olma düşüncesiyle ilişkili olmalıdır.

Şamanlar kartal kimliğine bürünmek suretiyle kötü ruhlarla daha iyi mücadele edecek ve amacına daha rahat ulaşabilecektir ( Hoppal, 2012, s. 261) Türk kültüründe kartal figürü özellikle hakanların armalarında kullanılmıştır. Oğuz Türklerinin bütün boylarının arma ve sembollerinde bu figürün kullanıldığı görülmektedir.

Öte yandan yalnızca kartal değil çift başlı kartal figürünün de kültürümüzde önemi büyüktür. Eski çağlardan beri birçok toplum tarafından kullanılan çift başlı kartal İskit, Hun, Göktür ve Selçuklularda sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Türk topluluklarının bazı anlatılarına göre kartal, sadece göğün sembolü olmakla kalmamış; aynı zamanda yer altındaki hayatın da temsilcisi olmuştur.

Kartalın yedi gün yer üstünde, yedi gün de yer altında avlandığına inanılır ( Roux, 2005, s.88). Günümüzde çift başlı kartal figürünün örneklerini armalarda , ülke bayraklarında, mühürlerde ,kabartmalarda, mimaride vb. birçok alanda görebilmekteyiz. Kaynakça Çoruhlu, Y. (2000).

Türk Mitolojisinin Ana Hatları, İstanbul: Kabalcı. Hoppal, M. (2012). Avrasya’da Şamanlar. (çev. Bülent Bayram, H. Şefket Çağatay), İstanbul: Yapı Kredi Roux, J.P. (2005) Orta Asya’da Kutsal Bitkiler ve Hayvanlar. (çev. Aykut Kazancigil), İstanbul: Kabalcı

http://www.enpolitik.com/kose-yazisi/295/turk-kulturunde-gercek-disi-kuslar-3-4.html

Sizin Yorumunuz:

*
*

Diğer Yazılar

Diğer Yazılar