Sanatta ?Koku? kavramı

Eklenme Tarihi: 07.08.2018 15:10:00 - Güncellenme Tarihi: 17.01.2020 22:32:08

Uzun süredir koku kavramına ilişkin araştırmalar içerisindeydim.

Araştırmalarım sonunda Çukurova Üniversitesinde bir bildiri sunmaya karar verdim. Sanatta koku kavramına ilişkin kısa notlar içeren bu yazıda o bildirinin içerisinden alıntıdır?

Koku;

Başlangıçta soyut bir kavram gibi algılanmaktadır. Bunun nedeni, muhtemelen gözle görülen, elle tutulabilen bir şey olmadığından dolayıdır. Aslında koku somut bir kavramdır.  Çevremizden yayılan koku molekülleri hava ile birlikte burnumuzdan içeri süzülür, üst kısmında ki alıcılar ile karşılaşır. Bu hücreler, sinirler vasıtasıyla beynimize fiziksel uyarılar gönderir. Beynimizde bunları tarayarak bir eşleşme bulmaya çalışır. İşte bu eşleşmeler, bazen bir mekân, bazen bir nesne bazen de bir kişiye ait olabilir. Örneğin; her insanın kendine has bir kokusu vardır. İçinde yaşadığımız toplumun yeme alışkanlığı, taşıdığımız genlerin özellikleri bunu belirlemektedir.

Öte yandan koku kavramı; sanatta da kendisine yer bulmuştur. Patrick Süskind?in dilimize ?Koku?  olarak geçmiş romanı (orijinal ismi parfüm) ilk akla gelenlerdendir. Bu kitap 1985 yılında yayınlanmış; 2006? da baskı sayısı 12 milyona ulaşmıştır. Kitabın kahramanı Grenouille annesinin onu terk etmesi ile birlikte oldukça zor bir hayatın içerisinde kalmıştır.

Resim 1. https://www.dr.com.tr/kitap/ko... sayfasından erişilmiştir.

Tüm nesneleri kokularından tanıyan Grenouille ?in hayatı parfümcü Baldini ile tanışmasıyla bir anda değişmiştir. Grenouille, kendi kokusu olmadığını fark etmiş ve kendisine ait bir koku yaratabilmek adına cinayetler işlemeye başlamıştır.

Peki, siz havadaki koku moleküllerini en ince ayrıntısına kadar ayrıştırabildiğinizi düşünebiliyor musunuz?

İşte tamda bu noktada 2. İstanbul Tasarım Bienalinde karşımıza çıkan, sanatçı Sissel Tolaas ?in Nasalo Koku Sözlüğü adını verdiği çalışmasından bahsedebiliriz.  Bir sanat eserinde koku kavramının ele alınış biçimini gözler önüne seren bu çalışmaya dair ise, manifesto malzemelerini tanıtarak başlayabiliriz.

Manifesto Malzemeleri: Haritalama, Kelime Dağarcığı, Koku Molekülleri ve Burunlar.


Resim 2. http://istanbulalt.com/haberle... adresinden erişilmiştir.

Sanatçı, kokuyu açık seçik belirtmek için görsel ya da somut metaforlar üzerinden anlatma alışkanlığımızı kıran bir sözlük icat etmiştir. Bu yeni dağarcık hayli somut koku tariflerinden (kebap, metal araba parçaları gibi) kavramsal ifadelere (cazibe, çekicilik) uzanmaktadır.

Çalışmada koku ve dil arasında ki ilişki incelenmiştir. Sözlük İstanbul içindeki 44 konumun kokusuna sahiptir. Ve her bir kokuya kendine özgü bir isim verilmiştir.  Örneğin; DOCASA (kebap ve parfüm) ve CASCA (metal araba parçaları ile ter karışımı) FREEIS (boş vakit) ve BMAI (albeni, büyüleyicilik, cazibe, çekicilik) için kullanılmıştır.

Tolaas, İstanbul sokaklarından topladığı kokuları otomat içerisine yerleştirmiştir. Kokuların toplama işlemi ise 3 prosedür ile gerçekleşmektedir.

Koku coğrafyası ve haritalamayı barındıran ''analog analiz'', organik kokuları toplamak ve sentezlemek üzere parfüm sektöründe kullanılan ileri bir teknoloji vasıtasıyla molekül toplamayı içeren ''kimyasal analiz'' ve öznel koku deneyiminin ve algısının kaydedilmesini sağlayan ''gövde analizi''.

Tolaas'ın İstanbul gibi mekâna özgü araştırması ise içinde bulunduğumuz şehrin ''duyumsal'' özelliklerini zihnimizde canlandırmaktadır.

'Burnum gözlerimden daha ileri seviyede ve hiçbir şey kötü kokmaz. Buna neden olan düşüncelerdir'' diyen Tolaas'ın yöntemi, kokunun geleceğini sorguluyor ve kokuların dili ile kapasite sınırlarımızı zorluyor.

Sanatçının kentsel kokular ve kelimeler ile oluşturduğu bu yöntem Süskind?in kitabında da olduğu gibi sanatsal bir ifade aracına dönüşmüştür.

http://www.enpolitik.com/kose-yazisi/2403/sanatta-koku-kavrami

Sizin Yorumunuz:

*
*

Diğer Yazılar

17.12.2018 Bir bilinmeyen 'Rüyalar, rüyalarımız'
20.10.2018 Güle Güle Büyük Usta ?Ara Güler?
24.09.2018 Ressam ve yazar ?Can Göknil?
07.08.2018 Sanatta ?Koku? kavramı
01.07.2018 Oğuz Kaan ?Türklük Duası?
25.05.2018 Zümrüd-ü Anka: Küllerinden yeniden doğmak
13.05.2018 ?Art Brut" Çemberin dışında kalanların sanatı
15.04.2018 Frida Kahlo -2
25.03.2018 Frida Kahlo - 1
11.03.2018 Türk Mitolojisinde Al Ana /Karısı (Albastı/Albiz)
25.02.2018 Çağdaş Sanatın Dev İsmi: Anish Kapoor ve Bulut Geçit İsimli Eseri
14.02.2018 Sanatta bir dahi ?Salvador Dali?
04.02.2018 Cengiz Aytmatov ?Cemile?
24.01.2018 Vincent Van Gogh: Theo'ya Maktuplar
14.01.2018 TÜRK GELENEĞİNDE KUKLA VE KUKLA OYUNLARI
07.01.2018 KURTLARLA KOŞAN KADINLAR: VAHŞİ KADIN ARKETİPİNE DAİR MİT VE ÖYKÜLER
24.12.2017 ATSIZ ?RUHLARIMIZ BULUŞUR ELBET TANRIDAĞINDA?
09.12.2017 ÇOCUKLAR İÇİN KİTAP ÖNERİLERİ
26.11.2017 İMGE VE İMGELEM OLGUSU
18.11.2017 ?SANATTA KORKU TEMASI BAĞLAMINDA OTTO RAPP
04.11.2017 YARATICILIĞIN KARŞILIĞI ?PATRİCİA PİCCİNİNİ?
21.10.2017 YAYOİ KUSAMA: HALİSİNASYONLARDAN SANAT ESERLERİNE
14.10.2017 DEĞERLER EĞİTİMİ
30.09.2017 RUHA DOKUNAN BİR RESSAM: MODİGLİANİ
23.09.2017 ŞAMANİZM VE ŞAMAN AYİNLERİ
10.09.2017 NARSİSİZM ?Günümüz Hastalığı?
26.08.2017 YENİDEN DOĞUŞ: RÖNESANS
19.08.2017 PERFORMANS SANATI VE BEDENİNİ SANAT NESNESİNE DÖNÜŞTÜREN ?ORLAN?
06.08.2017 KUTADGU BİLİG ?DEN NOTLAR
30.07.2017 HERKES İÇİN YARATICI DRAMA EĞİTİMİ
16.07.2017 ESKİ TÜRKLER?DE EN ÜSTÜN TANRI ?ÜLGEN?
02.07.2017 SANATSAL YARATICILIK NEDİR?
25.06.2017 TARİHTE CADILAR VE CADICILIK
11.06.2017 ŞİZOFRENİ VE SANAT ÜZERİNE
03.06.2017 KOKUSU, ANLAMI VE BİÇİMİ İLE YEGANE BİR ÇİÇEK ?GÜL?
20.05.2017 RESSAM, YAZAR VE ŞAİR ?BEDRİ RAHMİ EYÜBOĞLU?
06.05.2017 CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK KADIN RESSAMLARINDAN: MİHRİ MÜŞFİK HANIM
28.04.2017 TANRI TÜRK?E YAR OLSUN
16.04.2017 TÜRK MİTOLOJİSİNDE SU KÜLTÜ
01.04.2017 SREBRENİTSA: ÖLÜM ÇİÇEKLERİ VE MAVİ KELEBEKLER
26.03.2017 DANTE VE CEHENNEM KAVRAMI
12.03.2017 ÇOCUKLARINI YİYEN SATÜRN
05.03.2017 FRANCİSCO GOYA?NIN KARANLIK RESİMLERİ VE SESSİZ DÜNYASI
25.02.2017 YARATILIŞ EFSANESİNDEN, TÜRK KÜLTÜRÜNE ? ELMA ?
18.02.2017 İnsan Yüzünü Okuyabilmek: PORTRELER
12.02.2017 BENİ HOR GÖRME KARDEŞİM ?AŞIK VEYSEL RUHU?
05.02.2017 ALP KADINLAR
29.01.2017 TÜRK KÜLTÜRÜNDE ORMAN KÜLTÜ
22.01.2017 BİR ÇOCUKLUK GELENEĞİ ?KİLDEN OYUNCAKLAR?
08.01.2017 DÜNYA KÖTÜ, SANAT GÜZEL
01.01.2017 'Eski Türklerde "GÖK TANRI" İnancı
25.12.2016 YAŞAM BOYU ÖĞRENME
11.12.2016 ANKARANIN YENİ ÇAĞDAŞ SANAT MEKANI: CERMODERN
04.12.2016 GELENEKSEL TÜRK EBRU SANATI VE FELSEFESİ
27.11.2016 GİZEMLİ VE SIRADIŞI BİR RESSAM ?MEHMED SİYAH KALEM?
20.11.2016 TÜRKLERDE KURT SİMGESİ
13.11.2016 ÇOCUK RESİMLERİNİ OKUYABİLMEK
06.11.2016 SANATLA TERAPİ
30.10.2016 TÜRK MİTOLOJİSİNDE UMAY ANA
23.10.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE ÖLÜM KAVRAMI VE RİTÜELLERİ
16.10.2016 ANTONİ GAUDİ?NİN FANTASTİK YAPILARI
09.10.2016 MİTOLOJİ?DE KARGA KAVRAMI
02.10.2016 RODİN?İN GÖLGESİNDE BİR KADIN SANATÇI ?CAMİLLE CLAUDEL?
25.09.2016 AUGUST RODİN VE DÜŞÜNEN ADAM HEYKELİ
18.09.2016 PİCASSO VE KÜBİZM
11.09.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE ?HAYAT AĞACI?
03.09.2016 SANAT VE MEKAN
28.08.2016 NAZAR İNANCI
21.08.2016 SALVADOR DALİ?Yİ ANLAMAK
13.08.2016 GÜZELLİĞİN ZITTI : ?ÇİRKİNLİK? KAVRAMI ÜZERİNE
06.08.2016 SANAT EĞİTİMİNİN ÖNEMİ
31.07.2016 TARİH BOYUNCA ?AYNA?
23.07.2016 ACI, CESARET ,YARATICILIK VE FRİDA KAHLO
16.07.2016 ANADOLUDA ŞAHMERAN İNANCI
10.07.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE GERÇEK DIŞI KUŞLAR 3-4
03.07.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE GERÇEK DIŞI KUŞLAR 2
26.06.2016 TÜRK KÜLTÜRÜNDE GERÇEK DIŞI KUŞLAR 1
19.06.2016 ÇOK KEYİFLİ, BOL SÜRPRİZLİ BİR KİTAP ÖNERİSİ
12.06.2016 BIRAKIN ''SANAT'' SİZE DOKUNSUN