'Şanlı' kurtuluşun mimarı 'onikiler'

Tam 98 yıl önce, Şanlıurfa'da kahramanca mücadele verilerek düşman Urfa'dan çıkarılmış, 'Şanlı' kurtuluş gerçekleşmiştir. Türk'ün gücü bir kez daha gösterilmiştir. Peki, Urfa'nın kurtuluşunda adı geçen "onikiler" kimdir?

'Şanlı' kurtuluşun mimarı 'onikiler'
Advert
Mondros Ateşkes  Antlaşması'nın 7. maddesine göre İtilaf Devletleri güvenliklerini tehlikeye düştüğü yeri işgal edebilecekti.  Urfa'yı işgal eden İngilizler bölgeden Osmanl askerlerini de çekti. İngilizlerin yaptıklarının karşısında, halk arasında onikiler olarak bilinen eşraf ve aydınlar Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ni kurmuşlardır. İngilizler işgal ettikleri yerleri ismi Suriye İtilafnamesi olan İngiliz-Fransız Anlaşması'ndan dolayı Fransa'ya devretmiştir ve "onikiler" Fransızlara karşı direniş başlatmışlardır.
 
"Şanlıurfa"nın kurtuluşunda önemli rol üstlenen "onikiler" kimdir?

Hacı Kâmilzade Hacı Mustafa (Hacıkâmiloğlu) (Hacıosman-Hafıza) (1870-1933): İngiliz işgalinin başlangıcında Nusret Bey'ce oluşturulan Milis teşkilatında çete reisiydi. Daha sonra 12' ler, ve 9 Şubat sabahı Urfa'ya giren Kuvayı Milliye'nin iaşe kurulunda yer aldı. Urfa Millî Mücadelesi'nin sivil lideri ve Kuvayı Milliye reisidir. İşgalde Urfa Belediye Reisi oldu. Jandarma Kumandanı Bnb. A.Rıza Bey'e göre “..ileri görüşlülüğü ve fedakârlığı konusunda ne kadar yazılırsa yazılsın mübalağa edilmemiş olur. Olağanüstü tahsil görmüş birinin kudret ve yaraşırlığını gösterecek derecede hizmet ve alkışlanmaya değer davranışlarıyla birlikte vatan duygusuyla dolu kalbinin pek derin ve kuytu köşelerinden kopup gelen pek sıcak ve içten vatan aşkıyla tehlikelere atıldığı için alnından öpülmeye değerdir. Yüzbaşı Ali Saip Bey'in başarısının büyük bölümü Hacı Mustafa Efendi'ye ait kalır.” Mücadele devam ederken 04//04/1920 tarihinde 1. dönem BMM üyeliğine seçilmiş,09/10/1920'de devamsızlıktan müstafi sayılmıştır. TBMM tarafından; 24.10.1339 tarih, İ: 41, 1 no'lu oturumda 1930 sayılı yeşil şeritli ve 05/04/1925 t. İ: 94, C: 1,124 sayılı kararla 2615 sayılı kırmızı şeritli İstiklâl Madalyasıyla taltif edilmiştir.

 

 

Barutçuzade Hacı İmam (Barutçu) (Hacı İbrahim- Zeliha) (1865-1928): İngiliz işgalinin başlangıcında Nusret Bey tarafından oluşturulan milis teşkilatında çete reisiydi. Daha sonra 12'ler ve 9 Şubat sabahı Urfa'ya giren Kuvayı Milliye'nin iaşe kurulunda yer aldı. İri cüsseli olan Barutçuzade Hacı İmam Efendi'nin Suruç hareketindeki kahramanca hareketleri arkadaşları ve Pehlivanzade Nuri Bey'i hayrette bırakmıştı TBMM tarafından 05/04/1925 tarihinde “Urfa harekât ve Mücadelei Milliyesinde fevkâlâde ibrazı fedakârî eylediğinden” dolayı 2610 sayılı kırmızı şeritli İstiklâl Madalyasıyla ödüllendirilmiştir.

 

 

 

Hacı Kâmilzade Mustafa Reşit (Yetkin) (Mehmet Reşit-Kafre)(1887-1966): “Küçük Hacı Mustafa” adıyla anılır. İngiliz işgalinin başlangıcında Nusret Bey tarafından oluşturulan Milis teşkilatında çete reisiydi. Fransız işgali yaklaştığında kurulan Müdafaayı Hukuk teşkilâtı 12'ler ve 9 Şubat sabahı Urfa'ya giren Kuvayı Milliye'nin iaşe kurullarında yer aldı. Külaflı Tepesi'nin alınmasına çeteleriyle katıldı. Mücadelede büyük yararlıklar göstermiş olması nedeniyle TBMM tarafından 22/02/1926 tarihinde 1930 sayılı kırmızı şeritli İstiklâl Madalyasıyla ödüllendirilmiştir. Cumhuriyet'ten sonra Halk Fırkası İdare Heyeti, Belediye Meclisi üyeliklerinde, çeşitli oda başkanlıklarında bulunmuştur. TBMM tarafından 22/2/1926 tarihinde verilen 3859 nolu kırmızı şeritli İstiklal Madalyasının sahibidir. 22. dönem milletvekili Vedat Melik'in anneden dedesidir.

 

 

 

 

Mollazade Mahmut (Özbay) (Süleyman-Hatice) (1866-1931): 12'ler'dendir. Kuvayı Milliye adına Arabizade Şakir ile birlikte Diyarbakır'daki 13. Kolordu'yla görüşmelerde bulunmuş, Müdafaayı Hukuk Cemiyeti ve iaşe kurulu üyesi olarak önemli hizmetler yapmıştır. Urfa eski Belediye Reislerinden TBMM X. Dönem milletvekili Aziz Özbay'ın amcasıdır.

 

 

 

 

Arabîkâtibizade Komiser Şakir (Yazgan) (M. Salih-Safiye) (1876-1969): Urfa'da dünyaya geldi. Babası Rodos Ticaret Mahkemesi Reisi Mehmet Salih Bey'dir. İlköğrenimini Urfa'da tamamladıktan sonra Polisliğe başvurdu. Milli Mücadele'de İstanbul'da Karakol Teşkilatı'nda çalıştı. Urfa'nın Kurtuluşu'nda 12'ler diye bilinen Müdafaayı Hukuk Cemiyeti'nin üyesiydi. Milli Mücadele esnasında bilfiil cephede kahramanlık ve hamaset gösterdiğinden dolayı, Türkiye Büyük Millet Meclisinin 17 Mart 1926 tarihli kararıyla “Bir Kıta Kırmızı Şeritli İstiklal Madalyası” ile ödüllendirildi.

 

 

 

 

Güllüzade Osman (Güllü) (Hacı Bozan-Anzılha) (1870-1942): Evi Müdafaayı Hukuk Cemiyeti'nin ilk toplantısına sahne olmuş, örgütlenme ve iaşede önemli hizmetleri olmuştur. Bu toplantıda bulunanlara daha sonraları Cemiyeti temsilen sembolik olarak 12'ler denilmiştir.

 

 

 

 

 

 

Şellizade Ali Ağa (Aybar) (Mustafa-Zeliha) (1882-1952): 12'lerdendir. Kuvayı Milliye'nin mahalle örgütlenmelerinde, Müdafaayı Hukuk Cemiyeti ve iaşe kurullarında, Suruç cephesinde önemli hizmetleri olmuştur.

 

 

 

 

 

Nebozade Hacı İmam (Elçi) (Arabo-Hadice) (1863-1940): Harrankapı mahallesinin tüccarlarındandır. 12'ler üyesi olup Müdafaayı Hukuk Cemiyeti ve iaşe kurulunda yer almış, maiyetiyle önemli hizmetler yapmıştır.

 

 

 

 

 

 

Bedirağazade Halil Ağa (Aydoğdu) (Bedir-Fatma) (1865-1922): Yüzbaşı Bedir Ağa'nın oğludur. Güllü Osman Efendi'nin evinde toplanan 12'ler arasında ve 9 Şubat sabahı Urfa'ya giren Kuvayı Milliye'nin iaşe kurulunda yer aldı. Mücadele'de aldığı hastalıkla vefat etmiştir.

 

 

 

 

Mülâzım Adil Hulûsî (Gür) (Ali-Döndü) (1891-1967): Jandarma Binbaşı Adil Hulûsi Gür. Kula doğumlu. Urfa Jandarma Tabur mülhakı iken Müdafaayı Hukuk Cemiyetine katılmış, Bnb. Ali Rıza Bey'in başkanı olduğu ve 12'ler olarak bilinen kurulda yer almıştır. Jandarma Komutanı Ali Rıza Bey 'in firarından sonra cemiyetin bütün yazışmalarını yöneten Adil Hulusi Efendi Urfa'dan sonra Diyarbakır Jandarma Komutanlığı emrinde çalışmıştır. 1929 yılında Urfa jandarma Bölük kumandanlığı da yapan Adil Hulûsi Bey, 1940 yılında İzmir Jandarma Alayı Urla Tabur Mülhakı iken emekli olmuş 1967 yılında vefat etmiştir. Yazışmalarda (Tarık) takma adını kullanmıştır.

 

 

 

Mülâzım Hüseyin Pertev (Savaş) (Mustafa Lütfi-Zehra) (1902-?): 12'ler olarak bilinen kurulun üyesidir. Suruç Jandarma komutanı Yzb. Sabri Bey'in yaralanması üzerine ona vekâlet ettiği sürede merkez livanın talimatları gereğince Suruç aşiretlerini Müdafaayı Hukuk Cemiyeti'ne katma çalışmaları Basravî tarafından ihbar edilince Fransızlar tarafından Suruç Kaymakamı Mesut Bey'le birlikte görevden uzaklaştırılmış, Adana'ya sevkle üç ay istasyon istasyon dolaştırıldıktan sonra İstanbul hükümetine teslim edilmiş, çeşitli yerlerde çalıştıktan sonra 1934 de yüzbaşı rütbesiyle emekli olmuştur.

 

 

 

Sofizade Hacı Mustafa Çavuş (Güven) (Mehmet Sofi-Zemzem) (1894-1965): 12'ler ve Müdafaayı Hukuk Cemiyeti'nde yer almış, Cemiyet çalışmalarının dışında Jandarma taburundaki görevi nedeniyle çetelerin yönetiminde bulunmuştur. Hacı Mustafa Efendi'yi Jandarma Komutanı Bnb. Ali Rıza Bey, Müdafaayı Hukuk arasına katmıştı ve ona Silistre Kahramanı Abdullah Çavuş adını vermişti. 11 Nisan günü sabahın erken saatlerinde Urfa'yı tahliye eden Fransız kafilesini 3 kilometre geriden takip eden 100 mevcutlu jandarma müfrezesinin başında bulunan Hacı Çavuş, Şebeke'de Kuvayı Milliye'nin önemli bölümünü yönlendirip idare etmiştir. 134578 sayılı İstiklâl Madalyası'nın sahibi olan Hacı Çavuş TBMM 2. dönem milletvekili Cemal Güven'in babasıdır.

 

Kaynak: Milli Mücadele'de Urfa / Müslüm AKALIN

www.sanliurfabel.com.tr

noldubugun.com

Şanlıurfa 12ler 11nisan
Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500